Tập 4: Người mang theo căn phòng
(Series viết về Catarina thành Siena · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 32)
Có những người bước ra khỏi một giai đoạn dài của quá khứ và thay đổi một cách khác biệt, không phải vì họ đã học được thêm thứ gì, mà vì họ đã bỏ lại được thứ gì đó.
Catarina bước ra khỏi căn phòng nhỏ năm 1368, lúc 21 tuổi, và người dân Siena nhìn bà không nhận ra đây là cùng một người con gái họ từng biết. Không phải vì bà mặc khác hay nói khác. Mà vì bà đi vào những chỗ mà người ta đang bỏ chạy ra, và trông bình thản khi làm điều đó.
Không phải bình thản theo kiểu lạnh lùng. Bình thản theo kiểu của người đang mang theo thứ gì đó bên trong mà người ngoài không thấy được.
Ba năm trong phòng đã dạy Catarina một thứ mà bà sau này mô tả trong The Dialogue, cuốn sách thần học bà đọc cho thư ký chép vào những năm cuối đời.
Bà gọi nó là interior cell, căn phòng bên trong tâm hồn.
Ý tưởng đơn giản nhưng sâu: khi không còn căn phòng thật để rút lui, bạn xây một căn phòng bên trong, và mang nó theo khắp nơi. Không cần tường. Không cần cửa. Không cần yên tĩnh bên ngoài. Bà viết rằng đây là nơi bà gặp Thiên Chúa, không phải trong nhà thờ hay trong buổi cầu nguyện chính thức, mà ở bất cứ chỗ nào bà đang đứng.
Raymond Capua ghi lại rằng có những lúc bà đang nói chuyện giữa chừng, rồi đột nhiên dừng lại, đứng im, mắt mở nhưng không nhìn gì. Vài phút sau bà tiếp tục câu chuyện như không có gì xảy ra. Những người xung quanh đã quen với điều này đến mức không còn hỏi nữa.
Đây là lý do bà có thể đứng ở bệnh viện, ở pháp trường, giữa đám đông người đang chết, mà không sụp đổ. Không phải vì bà không cảm thấy. Mà vì bà đang ở trong một chỗ mà tiếng ồn bên ngoài không chạm tới được.
Và với căn phòng bên trong tâm hồn ấy, Catarina bắt đầu dấng thân vào thế giới của những người đau khổ. Bước đầu tiên bà đi, là vào nơi mà cả Siena đang cố tránh xa.
Santa Maria della Scala. Bệnh viện lớn nhất thành phố, nơi người ta chỉ đến khi không còn lựa chọn nào khác. Thế kỷ XIV, bệnh viện không phải nơi chữa bệnh, đó là nơi người ta đến để chết, thường là một mình, trong bóng tối, không có ai ngồi bên.
Người bệnh phong nằm trong các gian riêng vì không ai dám đến gần. Da lở loét, mùi từ những vết thương không được rửa lan khắp hành lang. Bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối nằm một mình vì vết thương bốc mùi đến mức ngay cả người thân cũng không chịu được. Y tá làm việc vì được trả tiền, và khi tiền không đủ bù cho nỗi sợ, họ bỏ đi.
Catarina tắm rửa cho người bệnh phong. Thay băng cho những vết thương mà bác sĩ từ chối chạm vào. Ngồi bên giường người hấp hối suốt đêm, không vì ai yêu cầu, mà vì bà nhận ra rằng điều tệ nhất không phải là chết, mà là chết một mình.
Raymond hỏi bà một lần: “Làm sao bà chịu được?”
Bà cười.
Ông không tin. Ông ghi lại rằng ông nghĩ đó là cách bà xã giao. Nhưng ông tiếp tục quan sát, ngày này qua ngày khác, và điều ông dần nhận ra không phải là bà chịu đựng. Mà là bà trông như đang vui.
Không phải vui gắng gượng. Không phải nụ cười của người cắn răng làm điều khổ sở.
Thứ gì đó khác hẳn. Như người đang làm đúng thứ mình sinh ra để làm.
Nếu bạn từng thấy ảnh Mẹ Teresa ở Calcutta, người phụ nữ nhỏ bé trong áo trắng viền xanh, cúi xuống bên một người đang hấp hối trên vỉa hè, không đeo găng, không giữ khoảng cách, trông hoàn toàn bình thản, thì bạn đã thấy Catarina, sáu trăm năm trước đó.
Không phải ẩn dụ. Cùng một cử chỉ. Cùng một câu hỏi mà người đứng xem không trả lời được: tại sao người đó không sợ?
Trong tất cả bệnh nhân bà gặp ở Santa Maria della Scala, có một người mà ngay cả các tu sĩ cũng tránh.
Tên bà là Andrea, bệnh nhân ung thư vú giai đoạn cuối. Không chỉ vì vết thương bốc mùi không ai chịu được. Mà vì bà la hét, chửi rủa, đuổi người chăm sóc ra khỏi phòng.
Và khi Catarina bắt đầu đến đều đặn, Andrea đáp lại bằng cách tố cáo bà với ban quản lý bệnh viện, rằng người phụ nữ này đến không phải vì lòng bác ái mà vì muốn tiếng tăm.
Catarina không tranh luận. Không giải thích.
Không bỏ đi.
Đây là lúc căn phòng bên trong hiện ra rõ nhất, không phải trong cầu nguyện yên tĩnh, mà trong ngồi bên giường một người đang tức giận và tố cáo bạn, ngày qua ngày, mà không bị kéo ra. Không bào chữa. Không oán giận. Chỉ ở đó.
Raymond ghi lại rằng có những buổi chiều Catarina về nhà mệt lả, không ăn, ngồi im lặng một mình, những dấu hiệu của người đang chịu đựng thứ gì đó nặng hơn mức bình thường.
Nhưng sáng hôm sau bà lại đến.
Andrea qua đời trong tay Catarina.
Buổi sáng hôm đó, lần đầu tiên sau nhiều tháng, Andrea không la hét.
Đôi khi tôi tự hỏi điều gì đã xảy ra bên trong Andrea trong những tuần cuối đó. Bà không trở nên dễ chịu hơn. Bà không đột ngột thay đổi. Nhưng có thứ gì đó đã thay đổi, đủ để một người đang tức giận với cả thế giới, cuối cùng ra đi trong im lặng.
Có lẽ chỉ là: lần đầu tiên trong rất lâu, có người ở lại Andrea với bình an của Chúa Thánh Thần.
Quay lại với gia đình Catarina, không ai trong gia đình Catarina hiểu bà một cách đầy đủ, ngoại trừ cha bà.
Giacomo di Benincasa, thương nhân nhuộm len, người nổi tiếng trong khu phố vì lòng tốt với người nghèo. Từ sớm ông đã nhận ra Catarina không phải đứa trẻ bình thường, và ông để bà yên. Khi cả nhà còn đang cố ép bà lấy chồng, chính ông ra lệnh: “Không ai được làm phiền cô ấy.” Không hỏi tại sao. Không yêu cầu giải thích.
Mẹ bà, Lapa, là chuyện khác.
Lapa là người mẹ đã mất hơn một nửa trong số 25 người con, và Catarina là đứa duy nhất bà tự tay nuôi. Tình yêu của Lapa với Catarina vừa sâu vừa chiếm hữu, theo cách mà người đã mất quá nhiều thứ thường yêu những gì còn lại.
Khi Catarina trẻ và từ chối lấy chồng, Lapa phạt bà bằng cách sa thải toàn bộ người giúp việc và bắt Catarina làm tất cả việc nhà một mình. Không phải phạt nhẹ, đó là cách ép con gái kiệt sức đến mức phải đầu hàng. Catarina chấp nhận, làm hết, không than.
Khi Catarina bước ra ngoài phục vụ người bệnh, bước vào đúng những nơi dịch hạch đang hoành hành, Lapa không ngăn được nữa. Nhưng bà không bình thản. Bà lo sợ, bà không hiểu, bà không thể theo dõi được tại sao con gái mình cứ đi vào những chỗ người khác đang chạy ra.
Lapa sống đến 89 tuổi, lâu hơn Catarina gần 60 năm. Bà chứng kiến con gái chết năm 1380, khi Catarina mới 33 tuổi. Nhiều năm sau, khi Raymond Capua đến thăm bà già, Lapa nói:
“Chúa đã khâu linh hồn tôi vào thân xác này đến mức nó không thể tách rời. Tôi đã mất bao nhiêu con, bao nhiêu cháu, chỉ có tôi là không thể chết. Tôi bị bỏ lại để cảm nhận nỗi đau mất mát của tất cả họ.”
Người phụ nữ từng phạt con gái làm việc nhà để ép lấy chồng, cuối đời ngồi với Raymond và kể về con gái mình như thế.
Catarina cứ mỗi ngày đều đặn đến với bệnh nhân, chăm sóc, lau dọn, yên ủi, ngồi cùng họ trong một thành phố của những người bỏ chạy vì dịch. Và tiếng lành đồn xa…
Người ta bắt đầu đến tìm Catarina.
Nhưng trớ trêu thay: không ai đến vì muốn phục vụ người nghèo.
Raymond Capua đến vì được bề trên giao nhiệm vụ làm cha giải tội, ông không xin, ông được giao. Stefano Maconi đến vì gia đình ông đang có xung đột và cần người hòa giải. Fra Bartolomeo Dominici, tu sĩ đã phục vụ nhiều năm, đến vì bối rối về đức tin của chính mình, cảm thấy mình đang làm đúng mọi thứ mà không hiểu tại sao nó vẫn trống rỗng.
Không ai đến với tâm thế anh hùng. Họ đến vì những lý do rất đời thường.
Rồi ở lại vì thứ gì đó ở bà mà họ không đặt tên được.
Raymond sau này ghi lại điều đó thẳng thắn, ông không đến vì ngưỡng mộ bà. Ông đến vì nhiệm vụ. Nhưng ở cạnh người này đủ lâu, thứ gì đó trong ông bắt đầu thay đổi theo. Không phải vì bà thuyết phục ông. Mà vì bà là người duy nhất trong phòng không bị chi phối bởi nỗi sợ của mình.
Và thứ đó, lây.
Không phải lây vì bạn được thuyết phục. Mà vì bạn bắt đầu tự hỏi: nếu người đó không sợ, thì tại sao mình lại sợ?
Người Ý gọi nhóm đó là la bella brigata, đám đông xinh đẹp. Tu sĩ, luật sư, quý tộc, thương nhân. Những người đến vì những lý do khác nhau, ở lại vì cùng một thứ không ai giải thích được.
Và bà, người phụ nữ không có chức vụ, không có học vị, không được phép giảng lễ, không được phép nghe xưng tội, trở thành người mà tất cả họ gọi là mẹ.
Bà không yêu cầu danh xưng đó.
Bà chỉ ở lại khi người khác bỏ đi, và mang theo thứ lửa đó vào những chỗ tối nhất.
Năm 1374, dịch hạch quay lại Siena, lần này dữ dội hơn tất cả những lần trước. Lãnh đạo thành phố bỏ chạy. Linh mục bỏ chạy. Và Catarina cùng la bella brigata phải đối mặt với câu hỏi mà mọi nhóm người đến lúc đó đều phải đối mặt: chúng ta có thật sự tin những gì mình nói không, khi cái giá phải trả là mạng sống?
(Còn tiếp…)
-John Phạm-
Các tập trong series này:
Tài liệu tham khảo:
Raymond of Capua, Legenda Major (1395)
Thánh Catarina Siena, The Dialogue (~1377–1378)
“Saint Catherine of Siena”, mycatholic.life
“Catherine of Siena: Prayer and Action”, english.op.org
“Catherine of Siena: Sister, Daughter, Mother, and Saint”, catholicworldreport.com
“St Catherine of Siena Raised Her Mother From the Dead”, thepathlesstaken7.blogspot.com
“Catherine’s Plague”, Christian History Magazine, christianhistoryinstitute.org
“St. Catherine of Siena: A Life Lived in Excess”, freshimage.org
“4 Takeaways for Us Today from St. Catherine of Siena”, wordonfire.org
“Woman of the 14th Century”, Catholic Culture, catholicculture.org
“Catherine of Siena”, Wikipedia EN
Nguồn: Fanpage Mục vụ giới trẻ Việt Nam
