Tập 5: Thành phố chết!
(Series viết về Catarina thành Siena · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 32)
Có một phép thử mà không ai chuẩn bị được, chỉ có thể đối mặt.
Bạn có thể nói rằng mình không sợ chết. Bạn có thể tin điều đó. Bạn có thể đã sống theo điều đó nhiều năm, trong những hoàn cảnh bình thường, và không thấy mâu thuẫn nào.
Rồi dịch hạch ập đến, covid ập đến…
Và bạn mới biết mình thật sự tin điều gì.
Siena, 1374
Dịch hạch không phải lạ với Siena.
Từ 1348, đợt dịch đầu tiên, cái người ta gọi là Cái Chết Đen, thành phố đã mất gần hai phần ba dân số trong vòng vài tháng. Những người sống sót ghi lại rằng đường phố trống, cửa hàng đóng, thi thể nằm trước cửa nhà vì không còn đủ người để chôn. Siena mất đến mức không bao giờ phục hồi lại dân số cũ.
Những đợt sau nhỏ hơn, 1363, 1374, 1383, nhưng đều đặn, như lời nhắc nhở rằng cái chết không bao giờ thật sự đi xa.
Đợt 1374 khác.
Người ta nói rằng một người có thể thức dậy hoàn toàn khỏe mạnh buổi sáng, và chết trước khi mặt trời lặn. Hạch nổi ở nách, ở bẹn, đen và cứng. Sốt cao. Đôi khi máu rỉ ra từ da. Người bệnh thường hôn mê trong vòng hai ngày rồi không tỉnh lại.
Xe bò chạy suốt đêm trên đường phố Siena, chở xác người ra ngoài thành. Tiếng bánh xe lăn trên đá cuội trở thành thứ âm thanh mà cả thành phố cố không nghe thấy.
Những người có tiền bỏ đi trước.
Rồi những người có địa vị.
Rồi những người có bất cứ thứ gì để mất.
Và la bella brigata đứng lại
Năm 1374, nhóm người đã hình thành quanh Catarina trong sáu năm qua phải đối mặt với câu hỏi mà không ai trả lời được bằng lý thuyết: chúng ta có thật sự tin những gì mình nói không, khi cái giá phải trả là mạng sống?
Raymond Capua thừa nhận thẳng thắn, khi dịch bùng phát, bản năng đầu tiên của ông là tìm cách rời đi. Ông là linh mục, ông có học, có địa vị, có đủ lý lẽ để biện hộ cho việc bỏ đi. Linh mục cũng là con người. Con người có quyền sợ chết.
Ông ghi lại rằng chính “gương của Catarina” mới khiến ông ở lại.
Không phải lý lẽ. Không phải thần học. Mà là nhìn thấy một người, người mà ông đã ngồi cạnh nhiều năm, người mà ông biết rõ, đang bước vào giữa thứ mà ông đang cố bước ra. Và ông không thể giả vờ rằng mình không thấy.
La bella brigata ở lại, tất cả.
Nhưng “ở lại” không có nghĩa là không sợ.
Raymond không che giấu điều đó trong Legenda Major, cuốn sách ông viết về Catarina sau khi bà mất. Ông sợ. Ông ghi lại nỗi sợ đó trung thực đến mức người đọc gần sáu trăm năm sau vẫn cảm nhận được sức nặng của nó.
Và đây là điều quan trọng: đó là người đã viết tất cả những điều chúng ta đang đọc.
Khi một người đang sợ hãi ghi lại rằng người đứng cạnh ông không sợ, thì đó là lời chứng đáng tin hơn bất cứ lời ca ngợi nào.
Họ đào hố chôn người. Họ chăm sóc bệnh nhân dịch hạch, loại bệnh mà chỉ cần chạm vào cũng có thể lây. Họ ngồi bên những người đang chết một mình vì không còn ai khác dám đến.
Rồi đến một ngày, Raymond tự mình mắc bệnh, sốt cao, hạch nổi, chắc chắn rằng mình sắp chết. Catarina đến, đặt tay lên trán ông, và cầu nguyện.
Sáng hôm sau ông khỏi bệnh hoàn toàn.
Ông ghi lại điều đó. Rồi viết thêm một câu, câu mà tôi nghĩ là trung thực nhất trong toàn bộ Legenda Major:
“Tôi không bao giờ tìm được cách giải thích điều đó.”
Và thật ra, ông cũng không cố.
Năm 1375, giữa những tháng ngày đó, một người đàn ông trẻ tên Niccolò di Toldo bị bắt ở Siena.
Thử tưởng tượng ông ta lúc đó.
Hai mươi mấy tuổi. Xa nhà. Bị giam trong một thành phố không phải của mình, vừa sống sót qua đợt dịch hạch, vừa bị kết án tử hình vì tội “gieo rắc bất ổn cho chính quyền”, tội danh đủ mơ hồ để áp vào bất kỳ ai họ muốn loại bỏ. Ông người Perugia, vùng đang xung đột chính trị gay gắt với Siena. Có thể ông là liên lạc viên của thế lực đối lập. Có thể ông chỉ là người trẻ nói nhầm câu với nhầm người.
Hệ thống không cần phân biệt.
Ông biết mình sẽ chết. Ông biết không ai có thể thay đổi điều đó. Và trong những ngày cuối trong xà lim, điều tệ nhất không phải là bản án, mà là sự cô đơn hoàn toàn của người sắp chết mà không có ai thật sự ở bên.
Linh mục đến vì đó là việc của họ.
Quan tòa đến vì thủ tục.
Không ai đến vì ông.
Niccolò từ chối gặp tất cả họ.
Rồi ai đó đề nghị ông gặp Catarina.
Bà không phải linh mục. Không phải quan tòa. Chỉ là người phụ nữ 28 tuổi mà Siena biết đến vì hay ngồi bên giường những người không ai muốn đến gần. Không ai biết tại sao ông đồng ý, có lẽ vì không còn gì để mất.
Họ gặp nhau hai lần trong những ngày trước khi ông bị hành quyết.
Catarina không ghi lại họ nói gì. Chỉ ghi lại điều xảy ra sau đó.
Niccolò theo bà ra đến cửa.
Đứng ở ngưỡng cửa xà lim, người đàn ông sắp chết, trẻ hơn hầu hết chúng ta, và nói:
“Hãy ở bên tôi đến cuối. Tôi không sợ nữa nếu bà ở đó.”
Sáng hôm hành quyết
Catarina đến pháp trường trước tất cả mọi người.
Bà leo lên giàn xử tử, chưa có ai ở đó, và đặt cổ mình lên thớt chém.
Nằm xuống đó.
Ở lại.
Không ai ghi lại bà ở đó bao lâu. Chỉ biết rằng khi người ta dẫn Niccolò ra, bà đã ở đó chờ ông. Ông nhìn thấy bà. Bước đến. Không run. Nhìn bà, nhìn thớt chém, rồi cúi xuống thì thầm tên của Chúa Giêsu và tên của Catarina, xen kẽ nhau như hơi thở.
Khi lưỡi dao rơi xuống, bà đỡ lấy đầu ông trong tay mình.
Đầu ông nặng hơn bà nghĩ.
Bà đứng đó một lúc. Máu trên tay, trên áo. Mùi kim loại và bụi đá trong không khí buổi sáng. Đám đông xung quanh.
Không nói gì.
Rồi bà bước xuống.
Catarina viết cho Raymond ngay sau đó, bà không viết chữ được, nên đọc cho thư ký chép lại.
Đây là một trong những văn bản được nghiên cứu nhiều nhất trong thần học Công Giáo. Và điều khiến người ta nghiên cứu không phải vì nó là thần học, mà vì nó là thứ không ai nghĩ một người vừa trải qua điều đó có thể viết.
Catarina không mô tả khoảnh khắc đó như bi kịch.
Bà mô tả nó như đám cưới.
Rằng bà nhìn thấy linh hồn Niccolò đi vào trong tay Thiên Chúa, như chàng rể bước vào tiệc cưới, và bà viết thật ra bà ghen tị với ông, vì ông được đến trước.
Đọc lại câu đó một lần nữa.
Một người phụ nữ vừa đứng dưới lưỡi dao, vừa đỡ đầu người bị chém trong tay mình, máu còn chưa khô trên áo, và cảm xúc bà ghi lại không phải kinh hoàng, không phải chấn thương.
Mà là ghen tị. Theo nghĩa thiêng liêng nhất: ước gì mình cũng được đến sớm như vậy.
Raymond nhận được bức thư. Ông không có câu trả lời nào cho những gì mình vừa đọc.
Và ông không giả vờ rằng mình có.
Tôi hay tự hỏi: điều gì đã xảy ra trong hai buổi gặp đó giữa Catarina và Niccolò?
Chúng ta không biết, vì bà không ghi lại. Chỉ biết rằng một người đàn ông trẻ vào đó từ chối gặp tất cả mọi người, và ra khỏi đó không còn sợ chết.
Có lẽ bà không nói gì đặc biệt. Có lẽ chỉ là bà ở đó, với đầy đủ sự chú ý, không vội vã, không nhìn đồng hồ, không muốn đi sớm. Như thể ông là người duy nhất quan trọng trong lúc đó.
Đôi khi thứ người ta cần nhất không phải là câu trả lời.
Mà là người sẵn sàng ngồi lại với câu hỏi cùng họ.
…
(Tập sau: Catarina không dừng lại ở Siena. Bà bắt đầu viết thư, hàng trăm bức thư gửi đến các lãnh đạo thành phố, các tướng quân đánh thuê, các hồng y, và cuối cùng là Giáo Hoàng đang ngồi ở Avignon, Pháp, xa Rome đã 70 năm. Một người phụ nữ không biết viết chữ , đọc lại: không biết viết chữ, đang chuẩn bị thay đổi lịch sử Giáo Hội Công Giáo.)
– John Phạm-
Các tập trong series này:
Tài liệu tham khảo:
Raymond of Capua, Legenda Major (1395)
Thánh Catarina Siena, Thư gửi Raymond Capua về Niccolò di Toldo (1375)
“Catherine’s Plague”, Christian History Magazine, christianhistoryinstitute.org
“1375: Niccolò di Toldo, in the arms of St. Catherine of Siena”, executedtoday.com
“St. Catherine of Siena and the conversion of Niccolò di Toldo”, gaudiumpress.ca
“St. Catherine of Siena and the Gift of Fortitude in Time of Plague” , blackfriarscambridge.org.uk
“Catherine of Siena”, Wikipedia EN
Nguồn: Fanpage Mục vụ giới trẻ Việt Nam
