Tập 6: 1370 – Avignon, Giáo hội đang ở đâu?
(Series viết về Catarina thành Siena · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 32)
Trước khi kể tiếp câu chuyện của Catarina, cần dừng lại một chút.
Vì những gì bà sắp làm chỉ có thể hiểu được nếu bạn thấy rõ bà đang bước vào giữa thứ gì. Không phải một vấn đề nhỏ trong một thành phố nhỏ. Mà là một cuộc khủng hoảng đang làm lung lay nền móng của thứ mà hàng triệu người đặt cả đời mình vào.
Và không ai đang làm gì để thay đổi nó.
Để hiểu năm 1370, bà bước ra đời sống phục vụ công khai, và 1375 bắt đầu gửi thư cho Giáo hoàng Gregory XI, cần hiểu điều đã xảy ra sáu mươi năm trước đó.
Năm 1309, Giáo Hoàng Clement V rời Rome và đến Avignon, miền nam nước Pháp.
Lý do chính thức: tình hình chính trị ở Rome quá bất ổn, các gia tộc quyền lực đang tranh giành nhau và Giáo Hoàng không an toàn. Lý do thực tế: Clement V là người Pháp, được bầu chọn dưới áp lực của vua Pháp Philippe IV, và ông chưa bao giờ thật sự muốn đến Rome.
Avignon lúc đó không thuộc nước Pháp về mặt pháp lý, nó là lãnh thổ của Vương quốc Naples, và Giáo Hội sau đó mua lại. Nhưng về mặt thực tế, ngồi ở Avignon có nghĩa là ngồi trong vòng tay của triều đình Pháp. Cách Paris vài ngày đường. Xa Rome hàng tuần đi bộ.
Clement V nói đây là tạm thời.
Ông chết ở Avignon năm 1314 mà không về Rome.
Người kế tiếp cũng không về.
Rồi người kế tiếp nữa.
Bảy đời Giáo Hoàng liên tiếp, tất cả người Pháp, tất cả được bầu trong bóng ảnh hưởng của triều đình Pháp, tất cả ngồi ở Avignon. Người ta gọi giai đoạn này là “cuộc lưu đày Babylon“, tên lấy từ thời Cựu Ước khi dân Israel bị đày sang Babylon và không được về quê hương.
Sáu mươi năm. Hai thế hệ người Công Giáo lớn lên mà chưa bao giờ thấy Giáo Hoàng ở Rome.
Avignon trông như thế nào từ bên trong
Cần nói thẳng điều này vì nhiều bài viết về Catarina bỏ qua nó: Avignon không phải chỉ là vấn đề địa lý.
Khi Giáo Hội chuyển đến Avignon, nó mang theo toàn bộ bộ máy, các hồng y, các quan chức, các thư ký, các luật sư Giáo Hội. Và dần dần, trong sáu mươi năm đó, bộ máy đó bắt đầu trông giống một triều đình châu Âu hơn là một tổ chức tôn giáo.
Các hồng y sống trong những dinh thự lớn. Tiệc tùng, trang phục thêu vàng, đoàn tùy tùng hàng chục người. Các chức vụ trong Giáo Hội được mua và bán, không phải ngầm, mà gần như công khai. Một người muốn trở thành giám mục ở một giáo phận giàu có thì trả tiền cho đúng người ở Avignon và nhận được bổ nhiệm.
Tham nhũng không phải tin đồn. Nó là thực tế mà ngay cả người bên trong thừa nhận khi viết trong nhật ký riêng.
Petrarca, nhà thơ lớn nhất thế kỷ XIV của Ý, người sống nhiều năm ở Avignon, gọi nơi đó là “Babylon phương Tây”, “cống rãnh của thế giới”, “nơi mà mọi thứ ô nhục đều tập hợp lại”. Ông không phải người chống Giáo Hội, ông là người Công Giáo sùng đạo. Đó là lý do ông đau đớn khi viết những điều đó.
Nhưng tất cả ai có quyền thay đổi đều đang hưởng lợi từ hệ thống đó. Và không ai có quyền ngoài những người đang hưởng lợi.
Giáo Hoàng năm 1370 là Gregory XI. Ông lên ngôi năm đó, người Pháp, 42 tuổi.
Ông không phải người xấu, điều này quan trọng để nói rõ. Ông thông minh, có học vấn thần học sâu, và, khác với nhiều người tiền nhiệm, ông thật sự tin vào những gì ông nói.
Ông biết Giáo Hội cần về Rome. Ông biết Avignon là vấn đề không chỉ về địa lý mà về linh hồn, rằng khi trung tâm của một tổ chức tôn giáo bắt đầu trông giống một triều đình thế tục, thứ bị mất không chỉ là hình ảnh mà là bản chất.
Ông nói điều đó nhiều lần trong những năm đầu triều đại.
Nhưng để về Rome, ông phải đối mặt với:
Triều đình Pháp, vua Charles V của Pháp không muốn mất ảnh hưởng với Giáo Hội. Ông dùng mọi áp lực có thể, chính trị, tài chính, gia đình, để giữ Gregory ở Avignon.
Các hồng y, hầu hết người Pháp, hầu hết đang sống tốt ở Avignon, hầu hết không muốn chuyển đến một thành phố hỗn loạn ở Ý. Khi Gregory nói đến việc về Rome, họ tìm đủ lý do thần học và thực tế để trì hoãn.
Tình hình Ý, bán đảo Ý lúc đó không phải là một quốc gia. Nó là tập hợp các thành phố-quốc gia đang đánh nhau liên tục. Florence đang có chiến tranh với các lãnh thổ của Giáo Hội. Các tướng quân đánh thuê, condottieri, di chuyển khắp nơi với quân đội của họ, sẵn sàng phục vụ bất kỳ bên nào trả tiền nhiều nhất. Rome là thành phố bất ổn, nguy hiểm, không dễ sống.
Và sâu hơn tất cả những điều đó, ông sợ. Không phải sợ chết. Sợ quyết định sai. Sợ đi rồi tình hình tệ hơn. Sợ mất những gì ông đang có mà chưa chắc đạt được những gì ông muốn.
Năm này qua năm khác, Gregory hứa sẽ về Rome.
Rồi không đi.
Hứa lại.
Rồi không đi.
Trong khi những người có quyền lực đang trì hoãn và thỏa hiệp, người trả giá là những tín hữu thường dân.
Các linh mục ở các thành phố Ý không biết phải làm gì khi thượng cấp của mình đang ở Pháp và đưa ra những quyết định có vẻ không hiểu thực tế địa phương. Khi Giáo Hội dùng vũ khí trừng phạt tôn giáo, excommunication, interdict, như công cụ chính trị trong các cuộc tranh chấp với các thành phố, người bị ảnh hưởng không phải các lãnh chúa mà là người dân thường, những người không còn được nhận các bí tích.
Florence năm 1376 bị đặt dưới interdict, toàn bộ thành phố bị cắt khỏi các bí tích Giáo Hội, vì họ đang chống lại quyền lực chính trị của Giáo Hội ở miền trung Ý. Không phải vì dân Florence đã làm gì sai về mặt đức tin. Mà vì lãnh đạo thành phố đang có chiến tranh với Vatican.
Đứa trẻ Florence sinh ra trong năm đó không được rửa tội bình thường.
Người Florence chết trong năm đó không được làm lễ an táng đầy đủ.
Đây là thứ Catarina nhìn thấy từ Siena. Không phải từ xa, qua sách vở. Mà từ những người cụ thể, đang sống trong những điều kiện cụ thể, đang bị ảnh hưởng bởi những quyết định được đưa ra ở một cung điện bên bờ sông Rhône cách đó hàng tuần đi bộ.
Có một câu hỏi đang lơ lửng trong không khí Ý những năm 1370 mà không ai trong hệ thống dám hỏi thành lời:
Nếu người đứng đầu Giáo Hội đang sống trái với những gì Giáo Hội dạy, trái với sự khiêm nhường, trái với sự phục vụ, trái với việc đặt lợi ích của đoàn chiên lên trên lợi ích của người chăn, thì ai có quyền nói điều đó ra?
Các hồng y không nói vì họ đang hưởng lợi.
Các giám mục không nói vì họ sợ mất chức.
Các nhà thần học không nói vì câu hỏi đó quá nguy hiểm về mặt chính trị.
Người duy nhất có thể nói, là người không cần gì từ hệ thống đó. Người không có chức vụ để mất, không có địa vị để bảo vệ, không có lợi ích gì liên quan đến việc giữ im lặng.
Ở Siena, trong căn nhà của gia đình thợ nhuộm, người phụ nữ 28 tuổi đó đang viết bức thư đầu tiên.
(Còn tiếp…)
-John Phạm-
Các tập trong series này:
Tài liệu tham khảo:
“Catherine of Siena”, Wikipedia EN
“Saint Catherine Of Siena”, encyclopedia.com
“Session 4: St. Catherine of Siena”, goodgroundpress.com
“Catherine of Siena: Prayer and Action”, english.op.org
Petrarca, Letters (thế kỷ XIV)
Nguồn: Fanpage Mục vụ giới trẻ Việt Nam
