Tập 7: Ngài sai tôi đi!
(Series viết về Catarina thành Siena · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 32)
Năm 1376, Catarina 29 tuổi.
Trong hơn một năm kể từ khi bà bắt đầu viết thư cho Gregory XI, gửi cho lãnh chúa, cho tướng lãnh, cho hồng y, cho Giáo Hoàng, thế giới không thay đổi nhiều. Gregory XI vẫn ở Avignon. Florence vẫn đang chiến tranh với Vatican. Các condottieri vẫn di chuyển khắp Ý với quân đội của họ, đốt phá làng mạc, tàn sát người không có khả năng tự vệ.
Và Catarina nhận ra rằng viết thư không còn đủ nữa.
Trước khi kể về Avignon, cần dừng lại ở những bức thư.
Vì đây là thứ kỳ lạ nhất trong toàn bộ câu chuyện của Catarina, và dễ bị kể qua loa nhất.
Bà không biết chữ. Tất cả 380 bức thư còn lưu đến ngày nay đều được đọc to cho thư ký ngồi chép. Có khi bà đọc cho ba, bốn thư ký cùng lúc, mỗi người chép một bức thư khác nhau, trong khi bà đi lại trong phòng và đọc từng bức xen kẽ nhau. Raymond Capua chứng kiến điều này và không hiểu làm sao bà giữ được mạch từng bức riêng biệt trong đầu.
Nhưng điều kỳ lạ hơn cả cách bà viết, là giọng bà viết.
Không phải giọng của người đang xin xỏ. Không phải giọng khiêm tốn giả tạo mà phụ nữ thế kỷ XIV được kỳ vọng phải dùng khi viết cho người có quyền lực. Mà là giọng của người biết rõ mình đang nói gì, biết rõ người kia cần nghe gì, và không sợ nói ra.
Bà gọi các hồng y Avignon là “những bông hoa bốc mùi”, đẹp bề ngoài, thối bên trong.
Bà viết cho Bernabò Visconti, lãnh chúa Milan mà cả châu Âu sợ, và yêu cầu ông dừng chiến tranh, dùng sức mạnh vào điều gì đó có ý nghĩa hơn. Không có gì bảo vệ bà nếu ông nổi giận. Bà không đề cập đến điều đó.
Bà viết cho các condottieri, những tướng quân đánh thuê đang tàn phá Ý, và gọi họ là “những người con yêu quý của Thiên Chúa” trong khi kêu gọi họ đổi hướng. Không phải thao túng. Bà thật sự tin họ có thể chọn khác. Và điều kỳ lạ là, một số người trong số đó đã trả lời thư.
Nhưng tất cả những bức thư đó chỉ là bước đệm cho những gì bà viết cho Giáo hoàng Gregory XI.
Bà mở đầu những bức thư gửi Giáo Hoàng bằng “babbo mio dolce”, cha yêu của con.
Không phải “Đức Thánh Cha“. Không phải “Giáo Hoàng tối cao”. Không phải bất kỳ danh xưng nào trong hàng chục danh xưng chính thức mà người ta dùng khi viết cho người đứng đầu Giáo Hội Công Giáo.
Babbo. Từ một người con gái viết thư cho cha.
Rồi trong cùng bức thư đó, sau phần mở đầu thân mật, bà viết thẳng: hãy dũng cảm lên, đừng như đứa trẻ nhút nhát, hãy trỗi dậy như một người đàn ông, vì nếu cha không làm những gì cha biết mình phải làm, Thiên Chúa sẽ phán xét cha.
Không ai nói với Giáo Hoàng như vậy. Không phải vì không ai nghĩ điều đó, mà vì không ai còn đủ tự do bên trong để nói ra. Tất cả những người xung quanh Gregory đều cần thứ gì đó từ ông, sự bổ nhiệm, sự bảo trợ, sự ủng hộ chính trị. Khi bạn cần thứ gì đó từ người đó, bạn không nói thẳng với họ.
Catarina không cần gì từ Gregory.
Không chức vụ. Không tài sản. Không địa vị. Không một thứ gì mà ông có thể cho hay lấy đi. Bà chỉ cần ông làm đúng. Và sự không cần đó, chính xác là thứ cho phép bà nói thật.
Gregory đọc những bức thư đó. Ông trả lời. Không phải vì ông bị ép buộc, mà vì trong tất cả những tiếng nói xung quanh ông, đây là tiếng nói duy nhất nói với ông như người nói với người, không phải thần dân nói với vua.
Tháng 6 năm 1376, có thêm một lý do thực tế cho chuyến đi Avignon.
Florence, thành phố lớn nhất Tuscany, trung tâm thương mại và văn hóa của miền trung Ý, đang trong tình trạng chiến tranh toàn diện với Vatican. Cuộc xung đột bùng phát vì các lãnh thổ của Giáo Hội ở miền trung Ý đang được quản lý bởi các đại diện người Pháp từ Avignon, những người không hiểu thực tế địa phương và cai trị bằng cách tăng thuế và dùng vũ lực. Các thành phố Ý, Florence dẫn đầu, liên minh lại và nổi dậy.
Gregory XI phản ứng bằng interdict. Interdict là một hình phạt tôn giáo của Giáo Hội Công Giáo, nặng hơn excommunication (rút phép thông công) vì nó không nhắm vào một cá nhân mà nhắm vào toàn bộ một vùng đất hay thành phố. Và khi một thành phố bị đặt dưới interdict, toàn bộ các bí tích Giáo Hội bị đình chỉ tại đó:
Không được cử hành Thánh Lễ, nhà thờ đóng cửa hoặc không được dâng lễ
Không rửa tội cho trẻ sơ sinh
Không làm hôn lễ trong nhà thờ
Không xức dầu cho người hấp hối
Không làm lễ an táng đúng nghi thức
Tức là, người dân bình thường Florence, những người không liên quan gì đến quyết định chính trị của lãnh đạo thành phố, bỗng nhiên bị cắt khỏi tất cả những khoảnh khắc thiêng liêng nhất của đời người. Đứa trẻ sinh ra không được rửa tội. Người già hấp hối không được nhận bí tích cuối cùng. Người chết được chôn mà không có lễ.
Florence cần người môi giới, ai đó mà cả hai phía đều sẵn sàng nghe. Ai đó không thuộc bên nào.
Họ đến gặp Catarina.
Bà đồng ý đi Avignon, không phải chỉ vì Florence yêu cầu, mà vì đây là cơ hội làm được cùng lúc nhiều thứ bà đã viết thư về trong nhiều năm: hòa giải Florence với Vatican, và nói thẳng mặt với Gregory về việc trở về Rome.
Đó là lý do bà đến. Một lý do chính trị cụ thể, và một thôi thúc sâu hơn bên dưới mà không ai ủy nhiệm bà, ngoài thứ bà mang bên trong, đó là sự thúc đẩy của Chúa Thánh Thần.
Bà bắt đầu hành trình đến Avignon. Đây là lần đầu tiên trong đời Catarina rời khỏi Tuscany.
Nhóm đi cùng bà không lớn: Raymond Capua, vài thành viên của la bella brigata, một số thư ký. Họ đi bộ phần lớn quãng đường từ Siena lên phía bắc, qua những con đường buôn bán của Tuscany rồi xuyên qua vùng núi vào miền nam Pháp. Hành trình mất nhiều tuần.
Đây không phải chuyến đi thoải mái. Đường không an toàn. Ý và miền nam Pháp lúc đó đầy các nhóm condottieri đang di chuyển, đầy bất ổn chính trị sau nhiều năm chiến tranh. Một nhóm nhỏ đi bộ trên đường không có nhiều sự bảo vệ.
Catarina không đề cập đến điều đó trong các bức thư từ hành trình.
Bà đang nghĩ đến chuyện khác.
Khi đến Avignon. Bà bị “shock”..
Avignon năm 1376 không giống bất kỳ thứ gì Catarina đã thấy.
Siena là thành phố thương mại trung cỡ, sầm uất, có văn hóa, nhưng vẫn là quy mô của một thành phố Ý thế kỷ XIV. Avignon lúc đó là trung tâm quyền lực của toàn bộ thế giới Kitô giáo phương Tây, và nó trông “rất gì và này nọ”.
Cung điện Giáo Hoàng ở Avignon là một trong những công trình lớn nhất châu Âu thời đó, tường đá cao, tháp canh, sân trong rộng, hàng trăm phòng cho các quan chức Giáo Hội và khách ngoại giao. Xung quanh cung điện là các dinh thự của các hồng y, các thương gia, các đại sứ từ khắp châu Âu.
Ngôn ngữ ở Avignon là ngôn ngữ của quyền lực, thận trọng, vòng vo, đầy ngụ ý. Người ta không nói thẳng điều họ muốn. Họ đặt nó vào đúng bối cảnh, đúng mối quan hệ, đúng thời điểm.
Catarina bước vào giữa tất cả điều đó, và không thay đổi cách nói chuyện của mình một chữ.
Gregory tiếp Catarina. Không phải một lần, họ gặp nhau nhiều lần trong những tuần bà ở Avignon.
Các hồng y trong triều đình không vui. Một số người đã cố cản bà được tiếp kiến, lý do chính thức là bà không có địa vị gì để được vào triều đình Giáo Hoàng. Lý do thực tế: họ đã đọc những bức thư của bà và biết bà sẽ nói gì.
Gregory vẫn tiếp bà dù cho những ý kiến trái chiều bên tai…
Raymond ghi lại những gì xảy ra trong các cuộc nói chuyện đó, và ông ghi lại với giọng của người vẫn còn ngạc nhiên nhiều năm sau khi viết lại.
Catarina nói với Gregory những điều mà các hồng y đứng xung quanh không tin vào tai mình. Bà biết về lời thề riêng tư mà Gregory đã thề với Thiên Chúa trước khi được bầu làm Giáo Hoàng, rằng ông sẽ trở về Rome, dù ông chưa nói điều đó với ai bên ngoài.
Bà không vòng vo, bà gọi thẳng tên lời thề đó ra, nhẹ nhàng nhưng không để ông chối bỏ. Như người đang nói với ai đó: tôi biết anh biết. Vậy thì đừng giả vờ nữa.
Gregory sau đó nói với những người xung quanh rằng ông cảm thấy bị bà “đọc” hoàn toàn. Và ông sợ, không phải sợ bà, mà sợ rằng bà đúng. Sợ rằng ông đã biết điều này từ lâu, và không còn lý do nào đủ tốt để tiếp tục trì hoãn.
Quyết định về Rome không đến dễ dàng, và không đến trong yên lặng.
Vua Charles V của Pháp gửi sứ giả đến Avignon để thuyết phục Gregory ở lại. Các hồng y người Pháp họp lại và tìm đủ lý do để lập luận rằng đây là thời điểm sai, tình hình Ý chưa ổn định, cần chờ thêm. Gia đình và triều thần thân cận của ông cầu xin ông không đi.
Gregory bước qua tất cả điều đó.
Ngày 13 tháng 9 năm 1376, đoàn thuyền chở Giáo Hoàng rời cảng Marseille.
Hành trình về Rome không thẳng, ông đi theo đường biển, ghé Genoa, ghé Livorno, ghé nhiều cảng nhỏ. Ở mỗi điểm dừng lại có người đến thuyết phục ông quay lại Avignon. Ở mỗi điểm dừng ông do dự. Những bức thư của Catarina từ Siena tiếp tục đến, ngắn, thúc giục, không để ông quên lý do ông bắt đầu.
Gregory XI đặt chân vào Rome ngày 17 tháng 1 năm 1377.
Lần đầu tiên một Giáo Hoàng ở Rome sau gần 70 năm.
Đám đông đổ ra đường. Người ta khóc. Những người già nhất trong đám đông, những người 80, 90 tuổi, nhớ lại rằng ông nội hay cụ của họ từng kể về lần cuối cùng Giáo Hoàng ngồi ở Rome. Bây giờ họ được nhìn thấy điều đó bằng mắt mình, trước khi chết.
Lịch sử không có nguyên nhân duy nhất cho bất kỳ điều gì lớn. Có áp lực chính trị từ các thành phố Ý, có tình hình châu Âu phức tạp, có nhiều giọng nói khác cũng đang thúc đẩy cùng hướng.
Nhưng trong tất cả những giọng nói đó, chỉ có một giọng gọi ông là babbo và nhắc ông về lời thề ông đã thề với Thiên Chúa mà không ai khác biết.
Và chỉ có một người đến Avignon mà không cần được mời, không cần được bảo vệ, không cần bất kỳ thứ gì từ ông.
Vì người đó không đến vì mình.
Người đó đến vì:
Thần Khí Chúa đã sai tôi đi…
Năm khoảng 1377–1378, Raymond ghi lại rằng Catarina đột nhiên có thể đọc và viết, như thể trong một đêm chữ bỗng có nghĩa.
Bà bắt đầu tự viết thư, không cần thư ký nữa.
Bức thư đầu tiên bà tự viết, gửi cho Raymond, mở đầu bằng câu:
“Con viết bằng tay của mình, với niềm vui lớn.”
Người phụ nữ đã thay đổi lịch sử Giáo Hội trước khi biết cầm bút. Rồi khi cuối cùng cầm được bút, điều đầu tiên bà viết là bày tỏ niềm vui.
Không phải vì bà vừa đạt được thứ gì đó quan trọng. Mà vì với bà, mỗi thứ nhỏ đều đáng vui, kể cả học viết chữ lúc 30 tuổi, kể cả những điều bình thường nhất đến muộn nhất.
Với người đã có Chúa làm nguồn vui, không có gì quá nhỏ để không tạ ơn Chúa.
Và không có gì quá lớn để sợ hãi.
(Còn tiếp…)
– John Phạm-
Các tập trong series này:
Tài liệu tham khảo:
Raymond of Capua, Legenda Major (1395)
Thánh Catarina Siena, Thư gửi Giáo Hoàng Gregory XI (1375–1377)
“Catherine of Siena”, Wikipedia EN
“How St. Catherine Ended the Avignon Papacy” catholic.com
“Pope Gregory XI Returns to Rome”, catholictextbookproject.com
“September 13, 1376: The End of the Avignon Papacy”, papalartifacts.com
“Pope Gregory XI Returns the Seat of the Papacy to Rome”, walksinrome.com
Nguồn: Fanpage Mục vụ giới trẻ Việt Nam
