Tập 8: Giáo hội gãy đôi
(Series viết về Catarina thành Siena · Tiến sĩ Hội Thánh thứ 32)
Giáo hoàng Gregory XI về Rome tháng 1 năm 1377.
Ông chết tháng 3 năm 1378.
Mười bốn tháng. Đó là tất cả thời gian ông có, sau 70 năm Giáo Hội lưu đày, sau tất cả những bức thư, sau hành trình dài từ Avignon mà ông đã phải bước qua sự phản đối của chính những người thân nhất. Ông về đến Rome, đặt chân lên mảnh đất ông đã thề sẽ trở về, rồi ngã bệnh và không dậy được nữa.
Catarina nhận tin ở Siena.
Không có ghi chép nào về phản ứng của bà lúc đó. Raymond không ghi lại. Bà không viết thư về chủ đề đó trong những ngày sau.
Đôi khi sự im lặng nói nhiều hơn bất cứ thứ gì.
Khi Giáo Hoàng chết, các hồng y phải họp lại để bầu người kế vị. Năm 1378, cuộc bầu chọn đó diễn ra ở Rome , lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ.
Và mọi thứ vỡ vụn ngay từ đầu.
Dân Rome, vừa mới có lại Giáo Hoàng sau 70 năm, vừa mới nếm được cảm giác trung tâm của Giáo Hội quay về đúng chỗ, xuống đường bao vây nơi các hồng y đang họp và hét lớn: “Chúng tôi muốn người Rome, hoặc ít nhất người Ý.” Không phải người Pháp nữa. Không bao giờ người Pháp nữa.
Các hồng y bầu Bartolomeo Prignano, người Ý, Tổng Giám Mục Bari, và ông lấy tên Urban VI.
Ban đầu tất cả chấp nhận. Các hồng y gửi thư thông báo cho các vương quyền châu Âu. Mọi thứ có vẻ ổn.
Rồi họ gặp Urban VI.
Urban VI là vấn đề không ai tiên liệu được, và không ai biết cách giải thích, kể cả những người đã chọn ông.
Bartolomeo Prignano sinh ra trong một gia đình thường dân ở Naples. Ông không có dòng dõi quý tộc, không có mạng lưới gia đình chống lưng, không có thứ mà hầu hết các quan chức Giáo Hội thế kỷ XIV dùng để leo lên. Ông leo lên bằng năng lực thuần túy, cần cù, thông minh, liêm khiết đến mức hiếm gặp trong một hệ thống mà tham nhũng gần như là tiêu chuẩn. Gregory XI dùng ông làm thư ký và đại diện trong nhiều năm, đây là người ông tin tưởng với những công việc thực sự quan trọng.
Khi các hồng y bầu ông năm 1378, ông trở thành người dân thường cuối cùng trong lịch sử được bầu thẳng lên làm Giáo Hoàng, không phải hồng y, không phải giám mục của một giáo phận lớn, mà là một quan chức bình thường. Điều đó chưa xảy ra sau ông, và có lẽ không bao giờ xảy ra nữa.
Đó là lý do ông được chọn: sau nhiều thập kỷ Avignon với các hồng y sống trong xa hoa và bổ nhiệm chức vụ theo giá thị trường, người ta muốn ai đó thật sự khác. Ai đó từ bên ngoài hệ thống đó, không nợ hệ thống đó bất cứ thứ gì.
Họ được đúng thứ họ chọn.
Và không chuẩn bị cho bất kỳ thứ gì đi kèm với nó.
Ngay những tuần đầu sau khi được bầu, Urban VI bắt đầu hành xử theo cách mà ngay cả những người ủng hộ ông cũng không giải thích được.
Trong các buổi họp với hồng y đoàn, ông la hét, không phải vì căng thẳng nhất thời, mà như một mô thức lặp đi lặp lại. Ông gọi các hồng y là ngu ngốc, tham lam, nói dối, thẳng mặt, trước đám đông. Một lần ông suýt đánh một hồng y và người ta phải can ra. Bất kỳ sự phản đối nào, dù nhỏ, cũng có thể châm ngòi cơn bùng phát tiếp theo.
Điều kỳ lạ là, ông không sai về nội dung. Các hồng y thực sự tham nhũng. Hệ thống Avignon thực sự cần cải cách triệt để. Tất cả những thứ ông la hét đều là sự thật mà nhiều người đã nghĩ nhưng không ai dám nói.
Nhưng nói thật theo cách không thể nghe được, không phải dũng cảm. Đó là phá hủy.
Sử học hiện đại tranh luận về Urban VI theo hai hướng: một số học giả cho rằng ông mắc một dạng rối loạn tâm lý bùng phát dưới áp lực quyền lực, hành vi của ông mô tả khớp với những gì ngày nay gọi là narcissistic collapse. Số khác cho rằng ông không điên, ông chỉ là người cải cách cực đoan bị đặt vào hệ thống thối rữa quá lâu, và phản ứng của ông là thật, nhưng ông không có khả năng cầm quyền.
Cả hai cách giải thích đều dẫn đến cùng một kết quả: một Giáo Hội đang đầy chia rẽ, một Giáo Hoàng đang tự phá hủy mình, và xung quanh ông hầu như không còn ai dám nói thật.
Trừ một người.
Từ Siena, Catarina viết thư cho Urban VI, nhiều lần, theo cách bà vẫn hay viết: thẳng thắn, không vòng vo, không sợ. Bà nói thẳng ông đang phá hủy chính mình bằng cách hành xử đó. Bà gọi ông là “babbo”, giống hệt cách bà gọi Gregory XI, và nói với ông những điều mà tất cả người xung quanh đang nghĩ nhưng không ai nói ra.
Các hồng y người Pháp, vốn đã không vui vì phải rời Avignon, vốn đã mất ảnh hưởng, vốn đã ngồi chờ cơ hội, bây giờ có lý do mà họ có thể trình bày trước toàn châu Âu.
Tháng 8 năm 1378, mười ba hồng y họp riêng ở Anagni và tuyên bố: cuộc bầu chọn tháng 4 không hợp lệ vì diễn ra dưới áp lực của đám đông Rome. Urban VI không phải Giáo Hoàng thật. Họ bầu Robert of Geneva, người Pháp, có tiếng là tàn nhẫn, từng chỉ huy vụ thảm sát dân thường ở Cesena chỉ vài tháng trước đó, và đưa ông về Avignon dưới tên Clement VII.
Thế giới Kitô giáo phương Tây bây giờ có hai Giáo Hoàng.
Châu Âu chia đôi, và các dòng tu cũng vậy
Điều xảy ra tiếp theo không phải hỗn loạn ngay lập tức, mà tệ hơn: nó có tổ chức, có logic, có người biện hộ cho từng phía bằng lý lẽ thần học nghiêm túc.
Các vương quyền châu Âu chọn bên theo lợi ích chính trị:
Về phía Urban VI ở Rome: Anh, các vương quốc Đức, Hungary, Ba Lan, Scandinavia, miền bắc Ý.
Về phía Clement VII ở Avignon: Pháp, Scotland, Aragon, Castile, Naples, miền nam Ý.
Nhưng điều ít được kể hơn, và với Catarina là điều đau nhất, là sự chia rẽ không dừng lại ở cấp quốc gia. Nó đi thẳng vào từng cộng đoàn tu trì.
Dòng Đa Minh, dòng mà Catarina thuộc về, bị xé đôi. Một số tu viện theo Urban. Một số theo Clement. Các anh em trong cùng dòng tu, cùng đặc sủng, cùng áo trắng, bây giờ đứng về phía đối lập nhau trong cuộc khủng hoảng lớn nhất của Giáo Hội trong một thế kỷ.
Không chỉ Dòng Đa Minh. Phanxico, Augustino, Camelo…, tất cả đều trải qua những chia rẽ tương tự. Đây là lý do các nguồn lịch sử mô tả Đại Ly Giáo không chỉ là khủng hoảng chính trị mà là vết thương thiêng liêng, nó làm tan vỡ những cộng đoàn được xây dựng trên nền tảng đức tin chung, không phải nền tảng quốc gia.
Ngay cả các thánh nhân cũng bị chia rẽ. Hai người thánh, cùng Dòng Đa Minh, cùng thế kỷ, cùng chiều sâu đức tin, đứng ở hai phía đối lập nhau trong Đại Ly Giáo. Catarina chọn Rome. Vincent chọn Avignon. Cả hai đều tin mình đang làm điều đúng. Và Giáo Hội, 600 năm sau, phong thánh cho cả hai.
Đây là thứ làm Catarina không ngủ được. Không phải sự hỗn loạn ở ngoài kia. Mà là câu hỏi không có câu trả lời dễ: làm sao điều này có thể xảy ra với Giáo Hội mà Chúa Giêsu sáng lập mà bà hằng yêu mến?
Trong tất cả những người bị đặt trước lựa chọn đó, Catarina là một trong những người đầu tiên và rõ ràng nhất đứng về phía Urban VI.
Không phải vì bà thích ông.
Bà biết Urban VI là ai. Bà biết ông bùng nổ, không kiểm soát được, đang tự phá hủy những mối quan hệ mà ông cần để tồn tại. Bà sẽ viết cho ông, nhiều lần, thẳng thắn, theo cách mà ngay cả Giáo Hoàng bà ủng hộ cũng không thoát khỏi sự thật bà thấy cần nói.
Nhưng bà chọn Urban VI vì nguyên tắc không thể thương lượng: cuộc bầu chọn tháng 4 diễn ra đúng quy định. Áp lực của đám đông Rome không làm mất hiệu lực của một cuộc bầu chọn, nếu áp lực bên ngoài đủ để bác bỏ kết quả, thì không có cuộc bầu chọn nào là ổn định, không có tính hợp pháp nào là thật.
Nếu bạn chấp nhận một cuộc bầu chọn khi nó cho kết quả mình muốn, rồi bác bỏ nó khi không còn thuận lợi, thì bạn không đang bảo vệ nguyên tắc. Bạn đang bảo vệ lợi ích của mình và gọi nó bằng tên nguyên tắc.
Đây là thứ Catarina không thể sống với. Không phải vì bà cứng nhắc, mà vì bà hiểu rằng một khi bạn bắt đầu uốn cong nguyên tắc vì áp lực, bạn không còn có nguyên tắc nữa. Bạn chỉ có thói quen nhượng bộ.
Bà gọi các hồng y đã bỏ phiếu cho Clement VII là “những quỷ nhập thể”, không phải vì họ sai về Urban VI như một con người, mà vì họ đang phá hủy nền tảng mà toàn bộ thẩm quyền Giáo Hội đứng trên đó.
Bà bắt đầu viết thư, lần nữa, không ngừng, kêu gọi các hồng y, các vương quyền, các lãnh đạo châu Âu: đừng ủng hộ Avignon.
Và đây là điều cần hiểu về nội tâm của Catarina trong giai đoạn này: bà không viết những bức thư đó từ vị trí của người tự tin vào kết quả. Bà viết từ vị trí của người đã đặt cược toàn bộ, không phải vào kết quả, mà vào những nguyên tắc bất biến của Giáo hội.
Có một điều trong nền tảng thiêng liêng của Catarina mà bài này cần nói thẳng, vì không có nó, những gì bà làm trong giai đoạn này không hiểu được.
Từ nhiều năm trước, Catarina đã dâng mình cho Thiên Chúa theo cách bà mô tả là giao ước: bà xin Chúa lấy đi ý muốn riêng của bà và thay vào đó bằng ý muốn của Ngài. Không phải ngôn ngữ ẩn dụ. Bà hiểu đó là sự thật thật sự về đời sống thiêng liêng của bà.
Điều đó có nghĩa là, khi bà đứng về phía Urban VI trong Đại Ly Giáo, bà không đứng đó vì tính toán chính trị, không đứng đó vì hy vọng thắng, không đứng đó vì ai thuyết phục bà. Bà đứng đó vì đây là điều Thiên Chúa đặt trong lương tâm bà là đúng, và bà đã cho đi quyền rút lui từ lâu rồi.
Giao ước không có điều khoản ngoại lệ cho “khi tình hình trở nên quá khó”.
Và tình hình đang trở nên rất khó.
Năm 1378, Urban VI mời Catarina đến Rome.
Lần đầu tiên trong đời bà được mời. Không phải bà tự quyết định đến như với Avignon. Lần này có người nhìn nhận bà, cần bà, nói thẳng: xin hãy đến.
Bà đến cuối năm 1378, và không bao giờ trở về Siena nữa.
Rome lúc Catarina đến không phải thành phố vừa hân hoan đón Giáo Hoàng trở về. Nó là thành phố đang nín thở, chờ xem ai sẽ thắng. Urban VI đang mất dần sự ủng hộ từng ngày. Clement VII đang vận động ngoại giao khắp châu Âu. Không khí của thất bại đang len lỏi vào những cuộc trò chuyện nhỏ, vào ánh mắt của những người bà gặp trên đường đến Nhà thờ Thánh Phêrô mỗi sáng.
Catarina viết thư mỗi ngày. Cầu nguyện mỗi ngày.
Cơ thể bà đang kiệt sức theo cách không còn có thể phục hồi. Từ nhiều năm trước bà gần như ngừng ăn , chỉ sống bằng Thánh Thể, theo lời Raymond ghi lại. Những năm bên giường bệnh người khác, những đêm không ngủ, hành trình đến Avignon và ngược lại, tất cả đã để lại dấu vết trên một cơ thể mà bà không bao giờ chăm sóc cẩn thận.
Raymond ghi lại rằng ông thấy bà đang tàn lụi dần. Và không có gì ông có thể làm.
Bà biết điều đó.
Nhưng mỗi sáng bà vẫn dậy và đi đến Nhà thờ Thánh Phêrô.
Người ta ghi lại rằng trong những tháng cuối ở Rome, Catarina thường được nhìn thấy khóc trước tượng Thánh Phêrô, đứng đó trong thinh lặng, không cầu nguyện thành lời, chỉ đứng và khóc.
Không phải vì yếu đuối.
Mà vì bà đang gánh điều không có con người nào gánh nổi một mình, và bà biết điều đó. Ly Giáo vẫn còn đó. Urban VI vẫn đang phạm sai lầm mà bà không ngừng viết thư chỉ ra. Châu Âu vẫn đang chia đôi. Những người bạn trong la bella brigata đã chọn phía Avignon không quay lại. Những hồng y bà đã viết hàng chục bức thư vẫn không thay đổi lập trường.
Bà đã làm tất cả những gì bà có thể làm.
Và nó chưa đủ.
Đây là hình ảnh của một người ngôn sứ chân thật, được Chúa sai đi để nói những điều chướng tai gai mắt, để khuyên những điều đúng đắn dù đó chỉ là “lời nói gió bay”, để chỉ ra những điều đẹp ý Chúa mà không đẹp ý con người, hay ý đám đông, ý thế quyền, thần quyền…
Và bà vẫn tiếp tục sứ mạng đó, dù chỉ là một tấm thân tiều tuỵ, héo mòn.
Bà không rời đi.
Bà tiếp tục đứng đó, “dâng mình làm của lễ hiến tế cho sự hiệp nhất của Giáo Hội“, theo chính lời bà dùng trong những bức thư cuối.
Năm 1378, nhìn từ bên trong, Catarina đang thất bại.
Ly Giáo không chấm dứt. Nó kéo dài gần 40 năm sau khi bà chết. Thậm chí có lúc có đến ba người cùng tuyên bố mình là Giáo Hoàng hợp pháp. Người đương thời nhìn vào những gì Catarina đã làm, đưa Gregory về Rome, kêu gọi hiệp nhất, đứng về phía Urban VI, và có thể nói: bà đã làm tình hình phức tạp hơn, không phải đơn giản hơn.
Nhưng năm 1417, Công Đồng Constance kết thúc Đại Ly Giáo, và Giáo Hội được tái thống nhất đúng trên nền tảng pháp lý mà Catarina đã bảo vệ từ năm 1378: tính hợp pháp của cuộc bầu chọn tháng 4, dòng kế vị từ Urban VI, không phải từ Clement VII ở Avignon.
Bà không thấy điều đó. Bà chết 37 năm trước khi nó xảy ra.
Nhưng thứ bà giữ trong bóng tối, điều mà người đương thời gọi là cứng đầu, là không thực tế, là đang đứng về phía thua, chính là mảnh ghép mà 37 năm sau người ta cần để hoàn thành bức tranh.
Thiên Chúa không làm việc theo nhịp của mùa gặt. Ngài làm việc theo nhịp của hạt giống.
Và người gieo hạt không cần phải sống đến mùa gặt để việc gieo của họ có ý nghĩa.
(Còn tiếp…)
– John Phạm-
Các tập trong series này:
Tập 1: 1347, cái chết đen!
Tập 2: Căn phòng nội tâm!
Tập 3: Ba năm bóng tối !!!
Tập 4: Người mang theo căn phòng
Tập 5: Thành phố chết!
Tập 6: 1370 – Avignon, Giáo hội đang ở đâu?
Tập 7: Ngài sai tôi đi!
Tài liệu tham khảo:
Raymond of Capua, Legenda Major (1395)
“Catherine of Siena”, Wikipedia EN
“Pope Urban VI and the Birth of the Western Schism”, historymedieval.com
“St. Catherine of Siena: Patroness for a Church in Crisis”, oursundayvisitor.com
“St. Catherine of Siena: The Feisty Dominican”, franciscanmedia.org
“Catherine of Siena: Prayer and Action”, english.op.org
Nguồn: Fanpage Mục vụ giới trẻ Việt Nam
